Zingiberaceae

Các loài thực vật mới cho khoa học phát hiện ở Việt Nam 2014

Nycticebus pygmaeus

Buôn bán động vật hoang dã ở Việt Nam.

Ex-situ conservation of Xanthocyparis vietnamensis

Bảo tồn chuyển vị loài Bách vàng ở Hà Giang. Photo by Pham Van The.

Hoya longipedunculata

Cẩm cù cuống dài, loài mới 2012 ở Quảng Nam, Việt Nam. Photo by Pham Van The.

Forest fired

Cháy rừng Khộp, nguyên nhân suy thoái Đa dạng sinh học.

Taxus wallichiana var. chinensis

Thông đỏ bắc, loài trong Sách đỏ Việt Nam, phân bố miền Bắc. Photo by Pham Van The.

Ovophis monticola

Rắn lục núi, loài bị đe đoạ cấp R, phân bố Tây Bắc - Việt Nam.

Paphiopedilum canhii

Lan hài cảnh, loài đứng bên bờ vực tuyệt chủng, phân bố Việt Nam, Lào

27/09/2014

Độc đáo những loài hoa thơm mùi chocolate

(Xem phần 1) Các nhà khoa học, những người yêu hoa đang đi tìm bóng dáng loài hoa thơm mùi chocolate, vốn đã bị lãng quên hàng trăm năm trước, mới phát hiện ra mỗi loài hoa là một câu chuyện riêng, như là những loài Cẩm cù...

Cẩm cù - Loài hoa bị lãng quên thơm mùi socola

Cẩm cù lý hương sao (Hoya carnosa) phân bố phổ biến ở Việt Nam. Ảnh: Phạm Văn Thế

Loài hoa Cẩm cù bị lãng quên đã hàng trăm năm ở Việt Nam, được ví như một nàng “công chúa” ngủ trong rừng thơm mùi… socola ngọt ngào, quyến rũ.

Có lẽ với bất kỳ ai khi mới bắt đầu tìm hiểu về loài hoa này cũng đều lạ lẫm với cái tên: Cẩm cù.
Thật vậy, hai chữ “Cẩm cù” nghe vừa xa lạ vừa khó hiểu, và cũng chẳng biết nó xuất phát từ đâu, ý nghĩa như thế nào.
Phải chăng “cẩm” xuất phát từ màu hoa đỏ như cẩm nhung của một loài trong chi Hoya, và “cù” có lẽ vì những chùm hoa của chúng tròn như những con quay?

Thụ phấn về đêm
Cẩm cù là tên chung chỉ những loài hoa thuộc chi thực vật Hoya (họ phụ Thiên lý Asclepiadoideae, họ Trúc đào Apocynaceae). Thông thường chùm hoa của chúng khá nhỏ, hình cầu hoặc bán cầu, có đường kính chừng 5-7 cm. Tuy nhiên, ở một số ít loài, chùm hoa có thể chỉ nhỏ khoảng 2 cm hoặc cũng có thể to đến gần 10 cm.
Phần đông chúng là loài dây leo, một số là cây bụi nhỏ ký sinh.
Cẩm cù ba lan sa (Hoya balansae) loài phân bố chủ yếu ở vùng núi đá vôi Quảng Ninh, Hải Phòng. Ảnh Phạm Văn Thế 

Khi không có hoa, chúng chẳng có gì đặc biệt và lẫn vào đám đông dây leo khác mang màu xanh chung của núi rừng. Tuy nhiên, mùi hương socola quyến rũ có thể lan toả khắp một cánh rừng nhỏ.
Cẩm cù thường có hoa nhỏ chừng 2 cm, và chủ yếu nở vào ban đêm. Nàng “cô chúa” thơm mùi socola vì thế mà càng như quyễn rũ hơn bao giờ hết. Đêm cũng lúc lúc hoa tiết mật và thu hút các loài côn trùng nhiều hơn. Cẩm cù được thụ phấn chủ yếu nhờ vào côn trùng kiếm ăn về đêm là vậy!

Bị lãng quên hàng trăm năm trước
Trên thế giới, những người yêu thích loài hoa Cẩm cù đã tụ họp với nhau thành những hội, gọi là Hội Cẩm cù. Trong đó có những hội rất lớn và lâu đời như Hội Cẩm cù Thái Lan, Nga, Thuỵ Điển…
Cẩm cù lá thuôn (Hoya oblongacutifolia), loài phân bố chủ yếu ở dưới tán rừng đá vôi khu vực miền Trung. Ảnh Phạm Văn Thế

Ở Việt Nam, chỉ vài năm gần đây, các nhà khoa học cũng như người yêu hoa mới quan tâm đến Cẩm cù.
Cũng chính vì thế, Cẩm cù Việt Nam đã bị lãng quên hàng trăm năm, kể từ thời nhà thực vật lừng danh J.Costantin mô tả chúng trong cuốn Thực vật chí đại cương Đông Dương (Flore Générale de L’Indo-Chine) vào năm 1912.
Những loài mới phát hiện cho khoa học gần đây cho thấy sự quan tâm đến Cẩm cù ở Việt Nam đang có bước đột phá. Điển hình như Cẩm cù sa pa (Hoya sapaensis) phát hiện năm 2011 ở Lào Cai, Cẩm cù lộc (Hoya lockii) phát hiện ở Thừa Thiên HuếCẩm cù cuống dài (Hoya longipedunculata) phát hiện ở Quảng Nam năm 2012, Cẩm cù thừa thiên huế (Hoya thuathienhuensis) phát hiện năm 2013 ở Thừa Thiên Huế… Và gần đây nhất là loài Cẩm cù hạnh (Hoya hanhiae) phát hiện ở vùng cát ven biển từ Quảng Trị đến Nha Trang.

Hiện Việt Nam có ít nhất 27 loài Cẩm cù mọc tự nhiên, chiếm tỷ lệ khoảng 10% các loài Cẩm cù trên thế giới. Điều này góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm đa dạng các loài này vào bậc nhất.
Phạm Văn Thế (theo Một Thế Giới)

Bốn loài côn trùng mới phát hiện ở Việt Nam

Ảnh minh hoạ 1 loài thuộc Nogodinidae. Photo by Paul
Bài báo khoa học mới đây công bố trên tạp chí Zootaxa (3866 (1): 079–104) đã mô tả 4 loài côn trùng mới thuộc giống  Pisacha phát hiện được ở Việt Nam và Trung Quốc. Chúng gồm các loài Pisacha yinggensis sp. nov., P. baculiformis sp. nov.P. falcata sp. nov P. balteiformis. sp. novNgoài ra các tác giả cũng mô tả một giống Goniopsarites gen. nov. và loài mới Goniopsarites fronticonvexus sp. novphát hiện ở Trung Quốc. Tất cả các loài trong giống Pisachais đã được xem xét lại. Tên Pisacha encaustica cũng được kết hợp với tên Pisachais naga. Đồng thời khoá định loại các giống thuộc tông Pisachini và các loài thuộc giống Pisacha cũng được công bố.
25/09/2014

Loài giun đất mới ở đồng bằng sông Cửu Long

Ảnh minh hoạ (Nguồn drawshop.com)
Các 'acaecate' thuộc nhóm Pheretima từ Việt Nam được xem xét lại, với mô tả của một loài mới, Polypheretima mekongmontis sp. nov. từ vùng đồng bằng Sông Cửu Long, miền Nam Việt Nam.
Tổng cộng có 18 loài Giun đất thuộc ba chi, Metapheretima Michaelsen, 1928, Planapheretima Michaelsen, 1934, và Polypheretima Michaelsen, 1934 đã được ghi nhận từ Việt Nam. 

Hai loài Rận nước mới và hiếm Cát Tiên

Ảnh minh hoạ loài Rận nước (Chydorus ). Nguồn http://snakesafe.jalbum.net/
Các nghiên cứu hiện tại về Cladocera thuộc chi Chydorus ở VQG Cát Tiên, Đồng Nai, Việt Nam đã phát hiện một loài mới, C. idrisi và một loài hiếm, C. breviceps (Stingelin, 1905). Loài mới C. idrisi thuộc về nhóm C. eurynotus SARS, 1901, đặc trưng bởi tấm môi trên nhỏ với mũi tròn và không có những hoạ tiết như điêu khắc hình tổ ong trên các mảnh vỏ. Loài mới C. idrisi khác với các loài khác của nhóm bới những hoạ tiết như điêu khắc trên các mảnh vỏ, hình thái của mỏ, móng vuốt postabdominal, thùy bên trong rõ của chân ngực trước và postabdomen của con đực. 
Ghi nhận bổ sung loài hiếm gặp  C. breviceps. Hình thái học của C. breviceps lân đầu tiên được nghiên cứu. C. breviceps chỉ có một lỗ đầu lớn, và khác với phần lớn các loài Chydorus bởi rất nhiều đặc điểm khác. Vị trí phân loại của loài nghiên cứu được thảo luận. Công bố được đăng trên tạp chí Zootaxa.