Zingiberaceae

Các loài thực vật mới cho khoa học phát hiện ở Việt Nam 2014

Nycticebus pygmaeus

Buôn bán động vật hoang dã ở Việt Nam.

Ex-situ conservation of Xanthocyparis vietnamensis

Bảo tồn chuyển vị loài Bách vàng ở Hà Giang. Photo by Pham Van The.

Hoya longipedunculata

Cẩm cù cuống dài, loài mới 2012 ở Quảng Nam, Việt Nam. Photo by Pham Van The.

Forest fired

Cháy rừng Khộp, nguyên nhân suy thoái Đa dạng sinh học.

Taxus wallichiana var. chinensis

Thông đỏ bắc, loài trong Sách đỏ Việt Nam, phân bố miền Bắc. Photo by Pham Van The.

Ovophis monticola

Rắn lục núi, loài bị đe đoạ cấp R, phân bố Tây Bắc - Việt Nam.

Paphiopedilum canhii

Lan hài cảnh, loài đứng bên bờ vực tuyệt chủng, phân bố Việt Nam, Lào

27/09/2014

Độc đáo những loài hoa thơm mùi chocolate

(Xem phần 1) Các nhà khoa học, những người yêu hoa đang đi tìm bóng dáng loài hoa thơm mùi chocolate, vốn đã bị lãng quên hàng trăm năm trước, mới phát hiện ra mỗi loài hoa là một câu chuyện riêng, như là những loài Cẩm cù...

Cẩm cù - Loài hoa bị lãng quên thơm mùi socola

Cẩm cù lý hương sao (Hoya carnosa) phân bố phổ biến ở Việt Nam. Ảnh: Phạm Văn Thế

Loài hoa Cẩm cù bị lãng quên đã hàng trăm năm ở Việt Nam, được ví như một nàng “công chúa” ngủ trong rừng thơm mùi… socola ngọt ngào, quyến rũ.

Có lẽ với bất kỳ ai khi mới bắt đầu tìm hiểu về loài hoa này cũng đều lạ lẫm với cái tên: Cẩm cù.
Thật vậy, hai chữ “Cẩm cù” nghe vừa xa lạ vừa khó hiểu, và cũng chẳng biết nó xuất phát từ đâu, ý nghĩa như thế nào.
Phải chăng “cẩm” xuất phát từ màu hoa đỏ như cẩm nhung của một loài trong chi Hoya, và “cù” có lẽ vì những chùm hoa của chúng tròn như những con quay?

Thụ phấn về đêm
Cẩm cù là tên chung chỉ những loài hoa thuộc chi thực vật Hoya (họ phụ Thiên lý Asclepiadoideae, họ Trúc đào Apocynaceae). Thông thường chùm hoa của chúng khá nhỏ, hình cầu hoặc bán cầu, có đường kính chừng 5-7 cm. Tuy nhiên, ở một số ít loài, chùm hoa có thể chỉ nhỏ khoảng 2 cm hoặc cũng có thể to đến gần 10 cm.
Phần đông chúng là loài dây leo, một số là cây bụi nhỏ ký sinh.
Cẩm cù ba lan sa (Hoya balansae) loài phân bố chủ yếu ở vùng núi đá vôi Quảng Ninh, Hải Phòng. Ảnh Phạm Văn Thế 

Khi không có hoa, chúng chẳng có gì đặc biệt và lẫn vào đám đông dây leo khác mang màu xanh chung của núi rừng. Tuy nhiên, mùi hương socola quyến rũ có thể lan toả khắp một cánh rừng nhỏ.
Cẩm cù thường có hoa nhỏ chừng 2 cm, và chủ yếu nở vào ban đêm. Nàng “cô chúa” thơm mùi socola vì thế mà càng như quyễn rũ hơn bao giờ hết. Đêm cũng lúc lúc hoa tiết mật và thu hút các loài côn trùng nhiều hơn. Cẩm cù được thụ phấn chủ yếu nhờ vào côn trùng kiếm ăn về đêm là vậy!

Bị lãng quên hàng trăm năm trước
Trên thế giới, những người yêu thích loài hoa Cẩm cù đã tụ họp với nhau thành những hội, gọi là Hội Cẩm cù. Trong đó có những hội rất lớn và lâu đời như Hội Cẩm cù Thái Lan, Nga, Thuỵ Điển…
Cẩm cù lá thuôn (Hoya oblongacutifolia), loài phân bố chủ yếu ở dưới tán rừng đá vôi khu vực miền Trung. Ảnh Phạm Văn Thế

Ở Việt Nam, chỉ vài năm gần đây, các nhà khoa học cũng như người yêu hoa mới quan tâm đến Cẩm cù.
Cũng chính vì thế, Cẩm cù Việt Nam đã bị lãng quên hàng trăm năm, kể từ thời nhà thực vật lừng danh J.Costantin mô tả chúng trong cuốn Thực vật chí đại cương Đông Dương (Flore Générale de L’Indo-Chine) vào năm 1912.
Những loài mới phát hiện cho khoa học gần đây cho thấy sự quan tâm đến Cẩm cù ở Việt Nam đang có bước đột phá. Điển hình như Cẩm cù sa pa (Hoya sapaensis) phát hiện năm 2011 ở Lào Cai, Cẩm cù lộc (Hoya lockii) phát hiện ở Thừa Thiên HuếCẩm cù cuống dài (Hoya longipedunculata) phát hiện ở Quảng Nam năm 2012, Cẩm cù thừa thiên huế (Hoya thuathienhuensis) phát hiện năm 2013 ở Thừa Thiên Huế… Và gần đây nhất là loài Cẩm cù hạnh (Hoya hanhiae) phát hiện ở vùng cát ven biển từ Quảng Trị đến Nha Trang.

Hiện Việt Nam có ít nhất 27 loài Cẩm cù mọc tự nhiên, chiếm tỷ lệ khoảng 10% các loài Cẩm cù trên thế giới. Điều này góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm đa dạng các loài này vào bậc nhất.
Phạm Văn Thế (theo Một Thế Giới)

Bốn loài côn trùng mới phát hiện ở Việt Nam

Ảnh minh hoạ 1 loài thuộc Nogodinidae. Photo by Paul
Bài báo khoa học mới đây công bố trên tạp chí Zootaxa (3866 (1): 079–104) đã mô tả 4 loài côn trùng mới thuộc giống  Pisacha phát hiện được ở Việt Nam và Trung Quốc. Chúng gồm các loài Pisacha yinggensis sp. nov., P. baculiformis sp. nov.P. falcata sp. nov P. balteiformis. sp. novNgoài ra các tác giả cũng mô tả một giống Goniopsarites gen. nov. và loài mới Goniopsarites fronticonvexus sp. novphát hiện ở Trung Quốc. Tất cả các loài trong giống Pisachais đã được xem xét lại. Tên Pisacha encaustica cũng được kết hợp với tên Pisachais naga. Đồng thời khoá định loại các giống thuộc tông Pisachini và các loài thuộc giống Pisacha cũng được công bố.
25/09/2014

Loài giun đất mới ở đồng bằng sông Cửu Long

Ảnh minh hoạ (Nguồn drawshop.com)
Các 'acaecate' thuộc nhóm Pheretima từ Việt Nam được xem xét lại, với mô tả của một loài mới, Polypheretima mekongmontis sp. nov. từ vùng đồng bằng Sông Cửu Long, miền Nam Việt Nam.
Tổng cộng có 18 loài Giun đất thuộc ba chi, Metapheretima Michaelsen, 1928, Planapheretima Michaelsen, 1934, và Polypheretima Michaelsen, 1934 đã được ghi nhận từ Việt Nam. 

Hai loài Rận nước mới và hiếm Cát Tiên

Ảnh minh hoạ loài Rận nước (Chydorus ). Nguồn http://snakesafe.jalbum.net/
Các nghiên cứu hiện tại về Cladocera thuộc chi Chydorus ở VQG Cát Tiên, Đồng Nai, Việt Nam đã phát hiện một loài mới, C. idrisi và một loài hiếm, C. breviceps (Stingelin, 1905). Loài mới C. idrisi thuộc về nhóm C. eurynotus SARS, 1901, đặc trưng bởi tấm môi trên nhỏ với mũi tròn và không có những hoạ tiết như điêu khắc hình tổ ong trên các mảnh vỏ. Loài mới C. idrisi khác với các loài khác của nhóm bới những hoạ tiết như điêu khắc trên các mảnh vỏ, hình thái của mỏ, móng vuốt postabdominal, thùy bên trong rõ của chân ngực trước và postabdomen của con đực. 
Ghi nhận bổ sung loài hiếm gặp  C. breviceps. Hình thái học của C. breviceps lân đầu tiên được nghiên cứu. C. breviceps chỉ có một lỗ đầu lớn, và khác với phần lớn các loài Chydorus bởi rất nhiều đặc điểm khác. Vị trí phân loại của loài nghiên cứu được thảo luận. Công bố được đăng trên tạp chí Zootaxa.

17/09/2014

Cỏ xuyên lá Phyllocyclus lucidissimus ở Việt Nam

Trích từ: Tính Đa dạng của Hệ thực vật Việt Nam 15. Phyllocyclus Kurz và P. lucidissimus (H.Lév. & Vaniot) Thiv - Cỏ xuyên lá và Cỏ xuyên lá bóng (Họ Gentianaceae Long đởm), chi và loài bổ sung cho Hệ Thực vật. 
Tạp chí Di truyền và Ứng dụng số 1 (2004), tr. 36-40. 
Lê Kim Biên, Nguyễn Tiến Hiệp (Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật), Phan Kế Lộc (Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội) & Phạm Văn Thế (Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật).
Trong các đợt điều tra nghiên cứu thực địa gần đây nhằm tiếp tục kiểm kê thành phần loài thực vật của Di sản thế giới Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) Nguyễn Tiến Hiệp cùng đồng nghiệp đã thu được một số mẫu vật thuộc họ Gentianaceae Long đởm
08/09/2014

Tỏi rừng thế: loài mới phát hiện ở Quảng Bình

Ảnh hoa loài Tỏi rừng thế Tupistra theana. Ảnh Phạm Văn Thế.
(BiodiVn) Vào tháng 5 năm 2011, Trung tâm Bảo tồn thực vật Việt Nam (CPCVN, Hà Nội) tổ chức đợt khảo sát đa dạng thực vật dài ngày đối với các khu rừng còn sót lại dọc trên tuyến đường Hồ Chí Minh (giới hạn trong các tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế Quảng Nam) được tài trợ bởi Hội Địa lý Hoa Kỳ. 
Một trong những kết quả đáng lưu ý của đợt khảo sát đó là mô tả và công bố 6 loài mới cho khoa học thuộc họ Thiên môn đông Asparagaceae. Các loài mới này bao gồm 5 loài trong chi Huệ đá Peliosanthes là:
07/09/2014

Lan hài cảnh ở núi đá vôi Phachao, bắc Lào

Ảnh: Khu vực phân bố của Lan hài cảnh Paphiopedilum canhii ở Lào và Việt Nam.
(BiodiVn) Trong năm 2011-2013 chúng tôi đã có các đợt khảo sát sự phân bố cũng như tình trạng bảo tồn của loài Lan hài cảnh Paphiopedilum canhii tại Lào. Đặc biệt chúng tôi đã phát hiện được những quần thể nguyên sinh Lan hài cảnh tại khu vực núi đá vôi Phachao, bắc Lào

Họ Lan ở Việt Nam - Qua ví dụ ở Lâm Đồng

Ảnh Lan hài cảnh trong tự nhiên. Ảnh Phạm Văn Thế
Đặt vấn đề
Điều tra phát hiện tính đa dạng của sinh vật, nghiên cứu và xây dựng chiến lược sử dụng bền vững chúng là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của các nhà sinh học và những nguời làm công tác bảo tồn thiên nhiên [14]. Hầu hết các loài sinh vật, nhất là thực vật đã được phát hiện và ghi nhận ở nước ta từ trước năm 1945 trong môi trường sống của chúng là rừng nguyên sinh. Đó là nơi sinh sống của hầu hết các loài sinh vật có nguồn gốc tại chỗ và có giá trị nhiều mặt cùng khoảng 10-12% các loài đặc hữu. Tuy nhiên, diện tích loại rừng này đang bị suy giảm ngày càng nhanh chóng (hình 1).
06/09/2014

Hai loài nấm mới phát hiện ở Việt Nam

Ảnh theo Mycosphere 
(BiodiVn) Các nhà khoa học Mel’nik VA (Nga), Alexandrova AV (Nga, Viện Sinh học nhiệt đới Việt Nga) và Braun U (Đức) vừa công bố 2 loài nấm mới cho khoa học phát hiện ở Việt Nam. Đồng thời các tác giả còn ghi nhận thêm 6 loài nấm bổ sung cho hệ Nấm Việt Nam. Công bố này được đăng trên tạp chí Mycosphere (Tập 5 (số 4), trang 591–600, 2014).

04/09/2014

Quỹ hỗ trợ thiết bị IDEA WILD về Bảo tồn ĐDSH

(BiodiVn) Trang này được Dành cho bất cứ ai quan tâm đến việc xin viện trợ hoặc các thiết bị từ IDEA WILD. 
- Những ai đang làm việc, học tập (sinh viên), nghiên cứu liên quan đến Bảo tồn Đa dạng Sinh học, Nghiên cứu khoa học và Giáo dục đều có thể nộp đơn xin viện trợ từ quỹ này.

Phát hiện loài Dương xỉ mới ở Hà Giang

Hình. Polystichum hagiangense—A. Hình thái chung.  B. Lá chét. C.  Vẩy ở gốc cuống lá. D.  Vẩy đoạn trên của cuống lá.  E. Vẩy ở đoạn giữa của cuống lá. F. Vẩy nhỏ ở trên lá chét (Hình: Liang Zhang)

Trong năm đầu tiên thực hiện chương trình hợp tác nghiên cứu về dương xỉ giữa Bảo Tàng Thiên nhiên Việt Nam thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Vườn Thực vật Mítsuri, Mỹ. Các nhà khoa học đã phát hiện và công bố loài dương xỉ mới trên tạp chí chuyên ngành Phytotaxa 175 (5) năm 2014. Loài dương xỉ mới này có tên là Ráng đa hàng Hà Giang, có tên khoa học là Polystichum hagiangense Li Bing Zhang, Ngan T. Lu & Liang Zhang, họ Dryopteridaceae. 

Agro-forestry Field Guide: A Tool for Community Based Environmental Education

Tạm dịch tên sách: Hướng dẫn thực địa Nông Lâm kết hợp - Một công cụ giao tiếp dựa trên Giáo dục Môi trường.
Sách được soạn thảo bằng tiếng Anh.
Human existence is inextricably linked to the environment. Throughout the world, people depend on the exploita-tion of natural resources. However, circumstances such as extreme poverty can force individuals to over exploit these resources in order to survive. 
This creates a paradox: To ensure their immediate survival, humans are using natural resources at a rate that jeopardizes their future survival. The very resources upon which human lives depend are being exploited at an unsustainable rate. 

Environmental Education Trainer's Guide to Nature Conservation

environmental-education-to-nature-conservation
Tạm dịch: Sách hướng dẫn cho các nhà đào tạo giáo dục môi trường về Bảo tồn thiên nhiên.
Nội dung: Sách được soạn thảo bằng tiếng Anh, gồm 5 chương, 118 trang.
INTRODUCTION 
I . Environmental Education (EE)
1. What is Environmental Education? 
2. Communications, Propaganda, and Education 
3. Formal and Non-Formal Environmental Education 12
II. Education Theory: Teaching and Learning
1. The Brain Structure and Learning Process 
2. Learning Types 
3. The Learning Cycle and Factors That Influence Learning
4. The Difference Between Learning Styles of Adults and Children
5. Learner-Centered Approach.
III. Factors Which Influence Attitudes and Behaviour

Giáo dục môi trường cộng đồng tại các khu BTTN

Hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam bắt đầu được hình thành từ khi thành lập Vườn quốc gia Cúc Phương năm 1962. Cho đến nay, được sự quan tâm của Chính phủ và của các cấp, các ngành, hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam không ngừng được mở rộng về diện tích và số lượng. Đến nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục hệ thống rừng đặc dụng sau rà soát, quy hoạch lại đến năm 2020, bao gồm 164 khu với tổng diện tích tự nhiên là 2.265.753,88 ha, trong đó có: 30 Vườn quốc gia với tổng diện tích 1.077.236,13ha; 69 khu bảo tồn thiên nhiên với tổng diện tích 1.099.736,11ha; 45 khu rừng bảo vệ cảnh quan với tổng diện tích 78.129,39ha và 20 khu rừng nghiên cứu thực nghiệm khoa học với tổng diện tích 10.652,25ha.
03/09/2014

Kiến thức cơ bản về bảo vệ môi trường cho thiếu nhi

Vừa qua, Tổng cục môi trường đã soạn thảo tài liệu tuyên truyền nâng cao kiến thức cơ bản về bảo vệ môi trường cho thiếu nhi. Đây là một tài liệu giới thiệu một cách cơ bản nhất về môi trường, ô nhiễm môi trường, vai trò của thiếu nhi trong công tác bảo vệ môi trường.

Sổ tay Hành trang kinh tế xanh

Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) thì Kinh tế Xanh là nền kinh tế vừa mang lại hạnh phúc cho con người, công bằng cho xã hội, vừa giảm thiểu đáng kể các rủi ro, tai biến về môi trường và khủng hoảng sinh thái. Đây được xem là mô hình mới, góp phần giải quyết những thách thức mang tính toàn cầu như biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên....

Trái đất bị làm sao thế? Bí ẩn mùa Xuân đến sớm

Siêu anh hùng không hẳn phải là người có sức mạnh, mà là người mỗi ngày đều có những hành động nhỏ để tạo nên bao điều vĩ đại. Các em thực sự sẽ là những siêu anh hùng nếu như...
Các em sẽ tìm thấy câu trả lời trong cuốn sách về biến đổi khí hậu “Trái đất bị làm sao thế?” do First News và Bayer phối hợp thực hiện, dưới sự bảo trợ thông tin của Live & Learn – một tổ chức phi lợi nhuận và phi chính phủ Việt Nam chuyên về các hoạt động vì môi trường
Cuốn sách sẽ đưa các em đến với cuộc phiêu lưu kỳ thú của ba bạn nhỏ Na, Tèo và Tý. Với lòng hiếu kỳ, ham thích khám phá, tìm tòi, ba thám tử nhí đã nhận ra sự biến đổi khí hậu và quyết tâm “điều tra” ra nguyên nhân.
02/09/2014

Giáo dục môi trường dành cho giáo viên và học sinh

Môi trường đang kêu cứu !” Đó là thông điệp của Trái Đất gửi tới tất cả mọi người trên hành tinh chúng ta. Loài người đang đứng trước những thách thức to lớn của môi trường do chính các hoạt động của con người gây ra. Vậy, chúng ta phải chủ động làm gì hay chờ đợi một sự thay đổi may mắn nào đó ? Câu trả lời chắc chắn không phải là chờ đợi mà phải là “Hành động và hành động ngay từ bây giờ”. Nhiều giải pháp khắc phục và giải quyết các vấn đề môi trường đã được triển khai như : Giải pháp công nghệ, giải pháp quản lý, giải pháp kinh tế và giáo dục môi trường, nhưng giáo dục môi trường vẫn được xem là giải pháp có tính lâu dài, bền vững và phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Khám phá thiên nhiên: giáo dục môi trường với học sinh

Nội dung sách gồm 29 hoạt động rất bổ ích đối với các em trẻ em và các thầy cô giáo nhằm hiểu được sự đa dạng sinh học trên trái đất, bảo vệ môi trường xanh - sạch - đẹp:
Hoạt động 1. Sự hình thành Trái Đất và các sinh vật đầu tiên
Hoạt động 2. Các khu sinh học trên Trái Đất
Hoạt động 3. Khái niệm Đa dạng sinh học
Hoạt động 4. Cuộc phiêu lưu của nước
Hoạt động 5. Năng lượng từ đâu
Hoạt động 6. Khí hậu và cây xanh
Hoạt động 7. Sự thích nghi của thực vật
Hoạt động 8. Nguỵ trang

01/09/2014

Một ngày khám phá rừng- Cẩm nang diễn giải môi trường

Mở đầu
Lời cảm ơn
Giới thiệu tài liệu và hướng dẫn sử dụng
Chương 1. Giới thiệu diễn giải môi trường
1. Diễn giải là gì?
2. Mục tiêu của diễn giải môi trường
3. Đối tượng diễn giải môi trường (khán giả bắt buộc và không bắt buộc)
4. Đặc trưng của diễn giải môi trường
5. Các loại hình diễn giải môi trường
6. Một số kiểu tuyến tham quan diễn giải
Chương 2. Thiết kế, lập kế hoạch và thực hiện chuyến tham quandiễn giải môi trường