10/10/2014

"Phòng kỷ xuân liên" và Bí mật khoa học

(BiodiVn) Mới đây tác giả Trịnh Duy Hưng thuộc Báo Tin Tức vừa đăng một bài về loài "Phòng kỷ xuân liên Aristolochia xuanlienensis" với tiêu đề "Thanh Hóa: Phát hiện loài thực vật mới chưa từng ghi nhận trên thế giới"

Theo tác giả nói trên thì loài "Phòng kỷ xuân liên Aristolochia xuanlienensis" được phát hiện trong quá trình lập danh lục khu hệ động, thực vật rừng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (Thanh Hóa). Các nhà khoa học thuộc Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã phối hợp với các chuyên gia Trung Quốc phân tích mẫu vật,  so sánh mẫu lá, hoa, quả, hạt và nhận thấy đây là một loài chưa từng được mô tả.
Các nhà khoa học nói trên đã quyết đinh công bố loài mới với tên "Phòng kỷ xuân liên Aristolochia xuanlienensis" thuộc họ Mộc hương nam (Aristolochiaceae). Hiện tại mẫu vật của loài này đang được lưu giữ tại Phòng tiêu bản Thực vật của Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật. Trong bài viết đó tác giả cũng không cung cấp cụ thể tên tạp chí hay nhà khoa học nào công bố.
Hoa và lá ngoài tự nhiên được cho là của loài "Phòng kỷ xuân liên Aristolochia xuanlienensis". Ảnh Trịnh Duy Hưng.
Sau khi nhận được thông tin, chúng tôi đã liên hệ với ThS. Đỗ Văn Trường (Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), nhà khoa học trẻ nghiên cứu chuyên sâu về phân loại các loài trong họ Mộc hương Aristolochiaceae ở Việt Nam hiện đang theo khoá học Nghiên cứu sinh tại Đức, thì được biết rằng loài "Phòng kỷ xuân liên" hiện chưa được công bố chính thức, có thể nó thuộc vào một công trình nghiên cứu dở dang nào đó. 

Thêm vào đó, chúng tôi đã kiểm tra tên khoa học "Aristolochia xuanlienensis" trên trang web Danh mục các tên thực vật quốc tế "International Plant Names Index" nhưng không tìm thấy kết quả của tạp chí công bố. 
Bản ảnh minh hoạ mô tả được cho là của loài "Phòng kỷ xuân liên Aristolochia xuanlienensis". Ảnh Trịnh Duy Hưng.
Từ đó chúng tôi kết luận rằng loài này có thể là mới cho khoa học hoặc không, nó có thể đang được nghiên cứu bởi một nhóm nhà khoa học nào đó, và tên "Aristolochia xuanlienensis" hiện chưa được công bố trên bất kỳ một tạp chí khoa học nào. Tuy nhiên cũng không loại trừ khả năng nó đang được xem xét hoặc đã được chấp nhận xuất bản.

Bí mật khoa học
Trong nghiên cứu khoa học, khi công việc còn đang dở dang, việc tiết lộ bí mật thông tin là điều tối kỵ. Chúng ta có thể nói bóng gió về một loài nào đó, nhưng không nên cung cấp các thông tin như hình ảnh và địa điểm thu mẫu. Việc tiết lộ bí mật này có thể làm cho chúng ta mất quyền ưu tiên công bố loài đó. Rất có thể một nhóm khác tìm đến khu vực đó và thu thập mẫu vật và công bố trước chúng ta.


Một ví dụ cụ thể là tên khoa học loài lan Hoàng thảo trần tuấn Dendrobium tuananhii Aver. đã bị mất quyền ưu tiên so với Dendrobium trantuanii Perner & X.N. Dang vì xuất bản chậm hơn vài tháng.

Ngoài ra, trong khi chúng ta còn đang gửi bản thảo đến các tạp chí khoa học, họ có thể chấp nhận đăng hoặc không, mà thông tin bị lộ ra các phương tiện truyền thông đại chúng (bao gồm cả hình ảnh) sẽ vi phạm bản quyền thông tin của tạp chí đó. Hơn nữa, điều đó cũng vi phạm điều khoản thông tin bài báo đã được công bố rồi.

Thêm vào đó, khi chưa có thông báo chính thức từ các tạp chí khoa học, mà chúng ta đã vội vàng công bố trên các phương tiện truyền thông thì thông tin đưa ra đó không có độ tin cậy về mặt khoa học. Vì bài báo đó chưa xuất bản nên rất có thể bị yêu cầu thay đổi về tên khoa học hoặc bị loại ...

Từ kinh nghiệm này, các nhà khoa học trẻ hay người thu mẫu khi đang trong quá trình nghiên cứu, khi vẫn chưa có kết luận cụ thể thì không nên tiết lộ thông tin ra ngoài. Đặc biệt chúng ta không nên quá tin tưởng mà cung cấp hình ảnh, thông tin hoặc mẫu vật cho một ai đó. Khi buộc phải trao đổi, chúng ta nên chọn những nhà khoa học giỏi và có uy tín. Nếu chúng ta chọn nhầm người, hoặc tiết lộ bí mật thì có thể dẫn đến việc nghiên cứu đó bị mất bản quyền hoặc bị mang tiếng.
Phạm Văn Thế.

0 nhận xét:

Post a Comment

Cảm ơn bạn đã để lại ý kiến, giúp chúng tôi cung cấp thông tin đầy đủ hơn nữa!