05/07/2014

Phương pháp giâm hom Bách Vàng Xanthocyparis vietnamensis

Vườn Bách vàng sau khi nhân giống bằng cành đã được đưa lên trồng lại tại sinh cảnh sống tự nhiên của chúng. Đây có thế nói là phương pháp bảo tồn chuyển chỗ ex-situ
(biodivn.blogspot.com) Nhân giống bằng hom là phương pháp dùng một phần lá, một đoạn thân, một đoạn cành hoặc đoạn rễ để tạo ra cây mới gọi là cây hom, cây hom có đặc tính di truyền giống với cây mẹ. Vì vậy, khi chọn cây mẹ đểlấy hom, chúng ta nên chọn những cây đang trong giai đoạn sinh trưởng tốt, khoẻ mạnh, không sâu bệnh, có hom mọc trực tiếp từ thân càng nhiều và khoẻ càng tốt. 
Vấn đề thiết yếu trong quá trình giâm hom là tạo được hom ra rễ, còn thân cây sẽ được hình thành từ chồi bên hoặc chồi bất định. Tuy nhiên, khả năng hình thành rễ và thân phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm di truyền của loài cây, bộ phận lấy hom, thời điểm lấy hom và cách thức chăm sóc bảo quản hom sau khi giâm. 
Phương pháp.
Hom sau khi cắt, chỉnh sửa và ngâm trong nước có nồng độ 15% thuốc Benlát, trong thời gian từ 10- 15 phút, sau đó chấmthuốc bột AIB với các nồng độ thuốc khác nhau và cắm trực tiếp vào giá thể (giá thể đã được khử trùng). Giá thể là cát vàng được đặt trong bể xây với hệ thống phun tựđộng. Hom giâm được chăm sóc và phun sương hàng ngày. Số lần phun, khoảng cách giữa hai lần phun sương phụ thuộc vào thời tiết hàng ngày và giai đoạn giâmhom. Nếu thời tiết nắng nóng, nhiệt độ không khí cao, cường độ ánh sáng lớn thì hom giâm yêu cầu độ ẩm cao hơn lúc hom đã ra rễ. Vì vậy, sau khi tiến hành giâm hom nên phun nhiều hơn so với lúc hom đã xuất hiện rễ, tránh hiện tượng mất cân bằng giữa cung cấp nước và thoát nước của hom. 
Theo kinh nghiệm thực tế và áp dụng cho loài Bách vàng khi hom mới giâm nên phun 5 giây một lần và khoảng cách giữa hai lầnphun là 30 phút; sau một thời gian ổn định nên phun 5 giây cho một lần và khoảng cách lúc này là 1 tiếng; khi hom đã xuất hiện rễ, nên phun 3 giây cho một lần vàkhoảng cách giữa hai lần phun là 1 tiếng. 
Một số kinh nghiệm
- Hom giâm loài Bách vàng nên thu ở những đối tượng cây còn trẻ, hom có lá non hoặc các hom giâm mọc trực tiếp từ thân chính là tốt nhất. 
- Hom sau khi cắt nên bảo quản trong túi nilông được buộc kín. Nếu phải bảo quản hom lâu ngày nên đặt ở những nơi thoáng mát vào ban ngày và phơi sương vào ban đêm (tránh ánh nắng trực tiếp vào túi hom). Hom càng để lâu ngày sức sống và khả năng ra rễ càng giảm. 
- Dùng kéo kỹ thuật, sắc, cắt dứt khoát ở vị trí thích hợp, vừa mới hoá gỗ và loại bỏ các lá xung quanh (hom có lá non) gần phần cắt. Độ dài hom tùy thuộc vào kiểu hom, thông thường dài 12-15cm. 
Chọn cành giâm, cắt tỉa, và ngâm vào thuốc khử nấm Benlat
- Ngâm hom trong môi trường nước được xử lý bằng dung dịch thuốc Benlát trong thời gian 10- 15phút. Vớt hom ra, sau đó chấm vào thuốc IAB 1500PPM hoặc IAB 2000 PPM và cấy vào giá thể. 
Giá thể cát vàng và luống ươm
- Giá thể cắm hom là cát vàng nguyên chất được đặt trong bể xây bằng xi măng. Giá thể trước khi cắm được khử trùng bằng thuốc Benlát, tưới đều khắp luống. Sau khi giâm xong, cần tưới nước cho chặt cổ hom cành (hom nào nghiêng, cần tác động lại cho thẳng đứng); toàn bộ hom giâm được phủ một lớp nilông trắng nhằm giảm ánh sáng và nhiệt độ không khí cũng như các loại tác động khác từ bên ngoài. 
Vườn ươm được che bằng lưới đen, nhằm giảm sự thoát nước
- Hàng ngày tiến hành phun nước cho cây, thời gian phun phụ thuộc vào độ ẩm, điều kiện khí hậu thời tiết. Nếu thời tiết nắng, nóng nên tăng lượng nước phun nhưng phải tránh phun vào thời điểm giữa trưa và đầu giờ chiều; nếu thời tiết mát, có mưa, khoảng cách phun được giãn cách. 
Luống ươm vừa mới giâm được phủ kín bằng giấy ni lông để giảm bớt sự thoát nước
- Thông thường hom giâm bị lở cổ rễ hoặc thối lá do vậy nên phun thuốc khử trùng (thuốc Benlát), phòng bệnh khoảng 15- 20 ngày/ lần với thuốc Benlát. Nếu hom nào đã xuất hiện bệnh nên loại bỏ ngay, tránh sự lây lan sang các hom khác. 
- Nồng độ pha thuốc Benlát được chỉ rõ trên bình thuốc. Thường mỗi bình thuốc được pha với khoảng 40 lít nước nên tùy lượng nước để chia thuốc cho phù hợp. 
Kết quả nghiên cứu giâm hom bằng cành 
Sau nhiều lần thí nghiệm giâm hom tại vườn ươm của khu BTTN Bát Đại Sơn đã sản xuất ra trên 1000 cây hom giống. Sau 3-4 tháng kể từ ngày giâm, hom giâm đã ra rễ. Từ kết quả của giâm hom bằng cành, chúng tôi đã rút ra những nhận xét sau: 
- Khả năng ra rễ khác nhau của hom giâm phụ thuộc vào các cây mẹ và nồng độ thuốc kích thích ra rễ khác nhau. 
- Đối với cây mẹ có đường kính càng nhỏ, đang trong thời kỳ sinh trưởng chưa phát triển thì khả năng ra rễ mạnh hơn những cây đã đến tuổi thành thục. Những hom giâm có kiểu lá non, thời gian lấy trước khi cây nảy chồi non thì tỷ lệ ra rễ cao hơn những hom có kiểu lá trưởng thành và thời gian lấy sau khi cây đã ra chồi. 
Bách vàng đã ra bầu, lên xanh tốt khoảng sau 9 tháng ươm.
- Đối với nồng độ thuốc kích thích AIB kết quả cho thấy ở nồng độ thuốc AIB 1000 PPM và 1500 PPM cho tỷ lệ ra rễ rõ hơn và chất lượng bộ rễ lớn hơn nhiều so với nồng độ 500 PPM làm đối chứng. Các hom giâm lấy từ cây mẹ có đường kính nhỏ(Do = 2,5 cm, Hvn = 1,5 m), với kiểu lá non và được sử dụng AIB với nồng độ1500 PPM đạt tỷ lệ ra rễ 95,29 %, chỉ số ra rễ là 31,0. Trong khi đó, hom giâm lấy từcây mẹ với kiểu lá trưởng thành và nồng độ 500 PPM, trong cùng thời gian kết quả chỉ thu được tỷ lệ ra rễ là 3,33% và chỉ số ra rễ 3,0. Từ kết quả nhân giống bằng phương pháp giâm hom thu đựợc trong 3 năm từ 2004 tới 2006, chúng tôi xin đề xuất các tiêu chuẩn chọn hom giâm, nồng độ thuốc AIB, đất bầu cho hom giâm sau khi ra rễ và thời gian giâm hom như sau: 
+ Chọn những hom giâm được sinh ra trực tiếp từ thân cây mẹ, cây mẹ đang trong giai đoạn sinh trưởng tốt,chưa nẩy chồi mới và ra nón, không sâu bệnh. 
+ Các hom sau khi cắt nên được xửlý và giâm càng sớm càng tốt nhằm tránh hiện tượng giảm sức sống và nhiễm bệnh. 
+ Chất kích thích ra rễ AIB có nồng độ 1500 PPM là tốt nhất. 
+ Đất dùng để ra bầu cây là đất đỏ tầng B được khai thác ở vùng chân núi đá vôi để ải chiếm tỷ lệ 80%, phân gia súc hoai mục 20%. Toàn bộ số hom được đưa ra bầu với công thức đất bầu nêu trên đều có tỷ lệ sống > 95%. 
+ Thời gian giâm hom tốt nhất vào tháng 5-6 và tháng 12 năm trước đến tháng 1 năm sau.(biodivn.blogspot.com).

Tài liệu tham khảo: 
1. Nguyễn Tiến Hiệp, Nguyễn Sinh Khang, Tô Văn Thảo, Phạm Văn Thế, Nguyễn Thị Thanh Hương, Bàng Tiến Sỹ, Nguyễn Trường Sơn, Lệnh Xuân Chung, Phan Kế Lộc (2007). Kết quả bước đầu về nhân giống và trồng thử nghiệm mô hình bảo tồn chuyển chỗ (ex situ) loài Bách vàng việt - Xanthocyparis vietnamensis tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang. Những vấn đề nghiên cứu cơ bản trong khoa học sự sống. Science and Technics Publishing House, tr. 283 – 287.
2. Tô Văn Thảo. Luận Văn Thạc sỹ, 2007. “Nghiên cứu về phân bố, sinh thái, sinh học và tình trạng bảo tồn tự nhiên (in-situ) của loài Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Farjon & Hiep) tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang”