13/06/2014

Xác định ưu tiên dựa vào phân tích nguồn gen

(Tiếp theo: ) 
(biodivn.blogspot.com) Sự khác biệt về di truyền hay khác biệt về gen thể hiện sự đa dạng của sự sống mà chúng ta thấy được qua các cá thể sinh vật hay các chủng quần của một loài nào đó, sự khác biệt giữa các loài với nhau và sự khác biệt giữa các bậc phân loại cao hơn mà các loài là thành viên. Nhờ các kỹ thuật sinh học ngày càng tiến bộ mà các nhà khoa học có thể đi sâu nghiên cứu về gen, và cũng vì thế mà sự đa dạng về gen ngày càng thu hút các công trình nghiên cứu – và đồng thời cũng đã có nhiều cuộc tranh cãi là nguồn tài nguyên di truyền thuộc về ai và ai là những người được hưởng lợi nhờ bảo tồn. 
Theo truyền thống, công tác bảo tồn nguồn gen hiện nay thường tập trung vào các cây con nuôi trồng, đặc biệt là khoảng vài chục loài nông nghiệp quan trọng. Nhờ sự phát triển các viện nghiên cứu nông nghiệp mà các nguồn gen quý đã được bảo tồn và cũng từ đó đã lai tạo được nhiều chủng kháng bệnh, có năng suất cao, chất lượng tốt. Kết quả đạt được là nhờ có sự bảo tồn được nhiều kiểu gen tìm thấy trong các cây trồng và trong các loài hoang dã bà con họ hàng với các cây trồng. Công việc bảo tồn nguồn gen nói trên phần lớn được thực hiện trong các khu nuôi trồng của các viện. Ngoài ra nguồn gen cũng được bảo tồn trong thiên nhiên để duy trì được mối liên quan của các nguồn gen đó với quá trình tiến hoá tự nhiên của chúng. 
Như vậy nguồn gen có thể được bảo tồn nguyên vị trong các khu bảo tồn hay khu vực được quản lý đặc biệt, hay được bảo tồn chuyển vị như trong ngân hàng hạt giống, vườn động vật, ao nuôi, vườn thực vật, ... Ngay cả khi các người sưu tầm chọn một số khúc cành cây, hay thu nhặt các hạt cây để sử dụng vào công việc bảo tồn chuyển vị, hay như các nhà bảo tồn thiên nhiên thường làm là bảo vệ một sinh cảnh hay HST để bảo tồn một chủng quần động vật nào đó theo cách nguyên vị, họ đã khảng định một số gen của loài là có giá trị, nhất là loài đó hiếm, quý hay có nguy cơ bị tiêu diệt. Điều đó nói lên rằng phương pháp chọn ưu tiên dựa vào nguồn gen là cần thiết trong công việc bảo tồn thiên nhiên. Phương pháp này được sử dụng để thực hiện ba mục tiêu sau: 
- Bảo đảm được một số cá thể đang mang sự khác bịêt di truyên của loài có liên quan đến các chương trình bảo tồn đang thực hiện; 
- Giúp xác định được chủng quần nào chứa đựng nhiều nhất sự khác biệt di truyền; 
- Bảo tồn được các chủng quần có trong vùng địa lý và kiểu sinh thái, để đảm bảo rằng cả hệ gen phức tạp có trong thiên nhiên cũng được bảo tồn mà không phải chỉ bảo tồn một đại diện của gen đã biết. 
Công cụ được sử dụng để xác định ưu tiên bằng phương pháp di truyền có thể là bằng các biên pháp đơn giản để xác định các sự khác biệt về di truyền ( các sự khác biệt về hình thái của thực vật hay động vật), cho đến việc sử dụng các kỷ thuật cao về di truyền phân tử. Trong phần lớn các trường hợp, việc phân tích các enzym khác nhau để đánh giá một cách chính xác sự khác biệt về di truyền trong một loài, trong một chủng quần là cần thiết. Kết quả đánh giá này còn tuỳ thuộc vào kỷ thuật được sử dụng. 
Trong phần lớn các trường hợp đã gặp trên thế giới, nếu như nguồn thông tin bị hạn chế, mà nguy cơ tổn thất đa dang sinh học lớn, thì phương pháp xác định ưu tiên bảo tồn dựa vào di truyền được sử dụng một cách thứ yếu, mà phải lấy cách tiếp cận sinh thái và loài làm chính. Woodruff 1992, cho rằng cách quản lý dựa vào sinh thái vẫn là biện pháp bảo tồn ĐDDT hiệu quả nhất. 
Yếu tố di truyền có lẽ không nên nói đến nhiều trong các nguyên nhân thất thiệt ĐDSH sau: giết hại quá nhiều, sinh cảnh bị suy thoái hay bị phân cách, tác động của các loài nhập nội. Như vậy thì mặc dầu yếu tố di truyền là yếu tố được xác định chính để bảo tồn một cách lâu dài một chủng quần, nhưng các nhà bảo tồn lại có thể sử dụng cách ngắn hạn là cách quản lý về sinh thái.(biodivn.blogspot.com) 
Tài liệu tham khảo: Đa dạng Sinh học và Bảo tồn, Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005. 
Xem thêm: