13/06/2014

Hành động ưu tiên bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học

(Tiếp theo: ) 
(biodivn.blogspot.com) Để phát triển kế hoạch chiến lược, kể cả các chiến lược quốc gia và chương trình hành động, đòi hỏi phải xác định được lượng tài nguyên cần thiết trong số tài nguyên hiện có trong nước hay trong địa phương để bảo tồn. Việc đầu tư cho bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học, thường ít khi được thực hiện một cách có bài bản, có phân tích đầy đủ. Phần này sẽ trình bày một cách tổng quát các kỷ thuật để xác lập các ưu tiên để bảo tồn và sử dụng đa dạng sinh học. 
Tất cả các cách tiếp cận để xác định ưu tiên trước hết phải dựa vào sự giả định rằng nguồn tài nguyên cần thiết để bảo tồn đa dạng sinh học là rất ít, so với nguồn tài nguyên có thể có được. Việc xác định các loài và sinh cảnh cần ưu tiên bảo tồn phải dựa vào nguồn tài chính có hạn, nguồn nhân lực và các cơ quan dự kiến có khả năng động viên được. 
Do tính chất phức tạp của đa dạng sinh học và thang giá trị của nó mà việc xác định ưu tiên, triển vọng, mục tiêu bảo tồn gặp nhiều khó khăn, vì thế mà điều không ngạc nhiên là hiện nay không thể có được các mẫu hình có sẵn để làm theo. Dù việc xác định ưu tiên theo kiểu nào thì việc đầu tiên là phải định được giá trị của tài nguyên đó đối với nhiều phương diện: tự nhiên, kinh tế, xã hội, văn hoá. Để làm được việc đó cần phải đánh giá giá trị của các thành phần của ĐDSH. Giá trị này thường được thể hiện qua giá trị kinh tế, khoa học, xã hội và văn hoá mà nhân dân và các cơ quan, các tổ chức cho rằng cần phải bảo tồn. 
Để xác định ưu tiên ĐDSH cần bảo tồn thường tập trung vào việc trả lời hai câu hỏi sau: ở đâu cần có các hành động bảo tồn ĐDSH, và bảo vệ cái gì của ĐDSH trong địa bàn đó. Cũng có nhiều trường hợp các khu bảo tồn đươc thành lập là để bổ sung hay hoàn chỉnh hệ thống các khu bảo tồn đã có, để hệ thống các khu bảo tồn bao gồm đủ được các thành phần của ĐDSH của quốc gia. Tuy nhiên, nhìn chung hầu như với cách tiếp cận địa lý là nhằm xác định địa bàn nào còn có giá trị ĐDSH cao để bảo tồn hoặc xác định đối tượng nào đó cần phải sử dụng một cách bền vững. 
Xác định ưu tiên bằng cách tiếp cận địa lý được trình bày ở đây có thể là để xác định ở đâu, và cần tập trung vào việc xây dựng các hoạt động nào để đạt được mục đích là bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên ĐDSH. Nhưng điều đáng tiếc là không phải dễ dàng xác định được một cách xác đáng cái gì cần tập trung để bảo tồn. Tại mức độ cộng đồng, bằng cách đánh giá nhanh và với một số kỷ thuật khác nữa có thể xác định được các hoạt động cơ bản cần thiết. Tại mức độ quốc gia và quốc tế, lại cần phải dựa vào các đòi hỏi của Công ước quốc tế về ĐDSH để phân tích các ưu tiên cần phải làm. Một số quốc gia lại dựa vào nội dung của chiến lược ĐDSH quốc gia và các kế hoạch hành động quốc gia khác để xác định ưu tiên cho từng vùng trong nước. Nhiều phương pháp đã được sử dụng để xác định các ưu tiên về địa lý trong vài thập kỷ qua ở trên thế giới. Một số dựa vào phân tích nguồn gen (có nghĩa là dựa vào các thông tin về nguồn gen để chọn lựa các chủng quần có trong địa bàn), một số khác lại dựa vào phân tích các loài ( sự hiện diện và phân bố của các loài đặc biệt, tổng số loài, và số các loài đặc hữu), và một số khác lại dựa vào phân tích HST (sự phân bố các quần xã khác nhau, các HST và các quá trình sinh thái). Ba loại phương pháp trên dựa chính vào các thông tin về sinh học, nhưng cũng có thể sử dụng cả các tiêu chí liên quan đến xã hội và tổ chức. Một phương pháp nữa cũng được thực hiện, gọi là phương pháp tích hợp, coi các yếu tố về kinh tế, xã hội và văn hoá là những yếu tố quan trọng như các yếu tố về sinh học. 
Thực ra từng phương pháp riêng lẻ không thể đáp ứng được tất cả các đối tượng bảo tồn. Ví dụ , mục tiêu là bảo tồn tất cả các đại diện của các HST của quốc gia, mà chỉ dựa vào tính đa dạng và giàu có của các loài thì có thể bỏ sót các HST quan trọng mà ở đó tổng số loài lại không cao. (biodivn.blogspot.com).
Tài liệu tham khảo: Đa dạng Sinh học và Bảo tồn, Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005. 
Xem thêm: