14/06/2014

Ưu tiên bảo tồn dựa vào nguyên tắc địa lý sinh học

(biodivn.blogspot.com) Các hoạt động bảo tồn thường đạt hiệu quả khả quan khi thực hiện ở mức độ quốc gia, thậm chí ở mức độ địa phương. Tuy nhiên nguồn lực quốc gia và địa phương đủ để hoạt động có hiệu quả và bền vững thường rất hạn chế, nhất là tại các nước đang phát triển. Vì thế mà việc xác định các ưu tiên bảo tồn ở bậc quốc gia hay địa phương thành công sẽ có lợi thế là lôi kéo được sự hỗ trợ quốc tế về tài chính và kinh nghiệm. 
Điều khá rõ ràng là trong những năm gần đây việc xác định ưu tiên bảo tồn thường là những khu vực có mức độ đa dạng sin học cao. Công việc chọn lựa đó thường dựa vào một số hiểu biết sau: 
- ĐDSH thường phân bố không đều trên thế giới, một số nước có mức độ đa dạng sin học cao hơn các nước khác, cũng tương tự như vậy Hệ sinh thái (HST) của nước này chứa đựng nhều loài hơn HST của nước kia; 
- Các tài nguyên sinh học tìm thấy tại vùng này có giá trị cao hơn tài nguyên sinh học của một số vùng khác, nhất là đứng trên phương diện tài nguyên di truyền cho nông nghiệp hay dược liệu; 
- Phần lớn các loài trên thế giới được tìm thấy ở các vùng nhiệt đới, mà khả năng của các nước ở các vùng này lại rất hạn chế (nhân lực, vật lực, tài lực, cách tổ chức..) để đối đầu được với nhiều sức ép liên quan đến nguồn tài nguyên sinh học của họ; 
- Bảo tồn sinh học cần thiết phải có sự hợp tác quốc tế để chia sẽ kinh nghiệm và các chi phí cần thiết để lưu giữ các tài nguyên sinh học mà lợi ích thu được từ các tài nguyên đó nhiều khi vượt qua biên giới của nước chủ quyền. 
Để có thể xác định được các vùng hay địa chỉ có mức độ đa dạng sin học cao cần thiết phải dựa vào các việc phân tích các kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả đã thực hiện trên nhiều địa phương toàn cầu hay một vùng rộng lớn của quả đất. Một số tác giả đã đề xuất các khái niệm như “điểm nóng” (hotspots) (Myers, 1988, 1990); quốc gia “đại đa dạng” (megadiversity country) (Mittermeier và Werner, 1990). Các điểm nóng được xác định dựa vào số loài đặc hữu và sự phân bố một cách bất thường của các loài như các loài chim và các loài cây. Một số nước trên thế giới, phần lớn thuộc vùng nhiệt đới được xem là “đại đa dạng” có tính ĐDSH rất cao, giàu về hầu hết các dạng sinh vật . Đó là các nước : Mexico, Columbia, Ecuador, Peru, Brazin, Zaire, Mađagascar, Trung Quốc, ấn Độ, Malaysia, Inđônêxia và úc. 
Việc xác định ưu tiên bảo tồn bậc quốc gia hay địa phương thường ít được chú ý so với việc xác định ưu tiên ở bậc quốc tế. Thường thường có ít quốc gia xác định được ưu tiên một cách rõ ràng và cũng rất ít quốc gia có được những chính sách ưu tiên để hướng dẫn các hoạt động bảo tồn hay để kêu gọi nguồn tài chính từ chính quyền hay các nguồn tài trợ khác. 
Trong nhiều năm qua đã có nhiều công trình chỉ ra những ưu tiên cần bảo tồn bậc quốc gia hay vùng. Có thể kể các công trình rà soát lại các hệ thống khu bảo tồn vùng lục địa Phi châu-nhiệt đới, vùng Ân Độ - Mã Lai và vùng Thái Bình Dương (MacKinnon and MacKinnon 1986; Dahl 1986) sau đó được bổ sung và cập nhật (Braatz et all. 1992; SPREP 1992; MacKinnon 1994). Nhiều nước trên thế giới cũng đã cố gắng đề xuất các ưu tiên cho nước mình trong đó có Việt Nam. 
Hội đồng VQG và khu bảo tồn (CNPPA) thuộc IUCN, nay là Hội đồng quốc tế về các khu bảo tồn (WCPA) từ năm 1988 xã xây dựng Hệ thống các khu bảo tồn toàn cầu kể các khu bảo tồn biển để hướng dẫn các quốc gia thực hiện.(biodivn.blogspot.com).

Tài liệu tham khảo: Đa dạng Sinh học và Bảo tồn, Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005. 
Xem thêm: