13/06/2014

Quản lý thích nghi đa dạng sinh học

(Tiếp theo: )
(biodivn.blogspot.com) Đây là cách quản lý dựa trên hệ thống quan trắc, giám sát và điều chỉnh việc sử dụng các tài nguyên thiên nhiên (các loài, các sinh cảnh) để đạt được các mục tiêu đã định. Cách quản lý này luôn quan tâm đến những điều không biết chắc sẽ xẩy ra như thế nào mà bất kỳ một hành động hay quyết định nào cũng sẽ gặp phải, do đó phải thực hiện bằng cách thử nghiệm và đúc rút kinh nghiệm, sửa đổi điều chỉnh khi phát hiện các sai lầm. Để quản lý tốt cần phải điều chỉnh một cách thường xuyên dựa vào những kinh nghiệm có được từ các hoạt động thực tiễn trước đó.
Trong công việc quản lý tài nguyên, điều khó khăn làm giảm bớt hiệu quả bảo tồn, chính là sự thiếu hiểu biết về đa dạng sinh học và về sự biến động của thiên nhiên và hệ thống sống. Khi xác định mục tiêu cho công cuộc bảo tồn đa dạng sinh học và sử dụng bền vững các hợp phần của đa dạng sinh học thường bị lúng túng bởi thông tin không đầy đủ về đối tượng có liên quan như thành phần các loài quan trọng, vai trò của các hợp phần cơ bản của đa dạng sinh học trong từng loại HST, trong các quá trình chính của các Hệ sinh thái (HST), sự giảm sút các dịch vụ của HST khi tính đa dạng bị suy thoái, và sự tác động đến kinh tế của sự thay đổi tính đa dạng. Việc xác định mục tiêu và thực hiện mục tiêu cũng thường bị cản trở vì hệ thống sinh học là hệ thống năng động, thường xuyên thay đổi – các chủng quần của các loài, thành phần của quần xã của HST có thể thay đổi do thay đổi khí hậu, một số loài có thể di nhập vào quần xã và cũng có thể một số loài khác lại mất đi...Kết quả là, dù mục tiêu đã xác định nhưng khi thực hiện, thì kết quả có thể sẽ không như mong muốn. Ngoài ra, xã hội của con người cũng có thể thay đổi, đòi hỏi của xã hội đối với tài nguyên cũng thay đổi. Ví như ỏ khu bảo tồn Vũ Quang, khi xây dựng dự án có đề xuất hoạt động giúp dân địa phương tổ chức nuôi hươu sao, nhưng khi dự án được thực hiện (sau khi xây dựng dự án 5 năm), giá trị kinh tế của hươu sao bị giảm sút nghiêm trọng do đó không ai muốn nuôi hươu nữa. Quản lý ĐDSH thường phải đối mặt với những điều chưa biết rõ như thế.
Quản lý thích nghi là kỷ thuật quản lý các hệ thống sinh học nhằm để giảm bớt những điều chưa hiểu biết về sự vận hành của các hệ, mà vẫn đáp ứng được sự thay đổi của xã hội, môi trường sinh học và môi trường vật lý của vùng mục tiêu. Các biện pháp của quản lý thích nghi cho phép chấp nhận sự thay đổi là sự thật hiển nhiên và tìm cách xây dựng kế hoạch đáp ứng mọi sự thay đổi có thể xẩy ra.
Các yếu tố chủ yếu của quản lý thích nghi là:
- Mọi hành động quản lý đều được xây dựng dựa vào kinh nghiệm đã có để cho kết quả của hành động đó giảm được nhược điểm là chưa hiểu rõ hệ;
- các hoạt động theo rõi được thực hiện một cách đều đặn suốt trong thời gian thực hiện dự án nhằm tạo điều kiện cho người quản lý dự án rút được kinh nghiệm một cách kịp thời;
- dựa vào sự phản ánh của các cộng đồng và các cơ quan khác có liên quan, để các cán bộ thực hiện dự án điều chỉnh kịp thời những sai sót có thể xây ra.
Quản lý thích nghi cũng rất cần thiết cho việc quản lý ĐDSH nói chung, vì rằng hiện còn rất ít kinh nghiệm về các công cụ và phương pháp được áp dụng. Do đó, việc đánh giá tính hiệu quả của các công cụ và phương pháp còn chưa được đầy đủ hoặc chưa thật đúng đắn. Cách tiếp cận quản lý thích nghi vì thế mà đặc biệt hữu ích khi mà các quyết định phải được đưa ra trong điều kiện thiếu thông tin, khi phần chưa hiểu biết còn lớn, và khi mà sự thay đổi về xã hội, về điều kiện sinh học là không thể tránh khỏi.
Kết luận
Phần này trình bày một khung tổng quát về các công việc quản lý ĐDSH để bảo tồn, sử dụng hợp lý và chia sẽ lợi ích thu được từ các nguồn tài nguyên sinh học. Tuy nhiên, không phải đơn giản khi thực hiện các tiếp cận quản lý ĐDSH trong quá trình thực hiện kế hoạch. Hầu hết các hoạt động bảo tồn, sử dụng bền vững và chia sẻ lợi ích có được từ các tài nguyên sinh học được thực hiện trong những địa bàn nhất định mà ở đó các hoạt động của xã hội liên quan đến ĐDSH xẩy ra ở nhiều mức độ và quy mô khác nhau. Bảo tồn ĐDSH không phải đơn giản chỉ là vấn đề thành lập các VQG, khu bảo tồn, khu nông nghiệp, lâm nghiệp hay xây dựng ngân hàng hạt giống mà còn phải thiết lập mối liên hệ với các cơ quan, các cộng đồng có liên quan. Quản lý ĐDSH bao gồm các bước cần thiết để tạo được mối liên quan giữa bảo tồn và sử dụng bền vững các tài nguyên sinh học của cả vùng cảnh quan. Các phần sau sẽ trình bày chi tiết hơn về cách thực hiện các công cụ, phương pháp, cách tiếp cận, nhân lực và vật lực cần thiết để quản lý ĐDSH một cách có hiệu cao nhất trong một khung tổng hợp.
(biodivn.blogspot.com).
Tài liệu tham khảo: Đa dạng Sinh học và Bảo tồn, Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005. 
Xem thêm: