05/11/2013

Tìm hiểu Sâm Lai Châu Panax vietnamensis var. fuscidiscus

Chi sâm Panax L. gồm có 15 loài và dưới loài, và hầu hết chúng là nguồn dược liệu cho y học cổ truyền như các loại Nhân Sâm, Nhân Sâm Hoa kỳ, Tam thất, Nhân Sâm Nhật bản và Sâm ngọc linh. Loài Sâm ngọc linh hay Sâm việt nam Panax vietnamensis được phát hiện tại núi Ngọc Linh của tỉnh Quảng Nam và là loài đặc hữu hẹp. Năm 2003, Zhu và cộng sự đã mô tả một thứ mới Sâm lai châu Panax vietnamensis var. fuscidiscus, bậc phân loại dưới loài của Panax vietnamensis. Thứ này được phát hiện tại vùng Jinping, phía nam của tỉnh Vân Nam - Trung Quốc. 
Gần đây một nhóm nghiên cứu (Phan Kế Long,  Lê Thanh Sơn, Phan Kế Lộc, Vũ Đình Duy và Phạm Văn Thế) đã phát hiện thứ Panax vietnamensis var. fuscidiscus nói trên có phân bố ở tỉnh Lai Châu và được gọi tên là Sâm lai châu.

Sâm lai châu trong sinh cảnh tự nhiên

Về mặt dạng sống chúng có dạng cỏ, thân rễ. Chiều cao thân khi có hoa 0,5 đến 0,8 m. Thân rễ nạc, dài đến 20 cm hoặc hơn. Thân mọc thẳng, thông thường mang 3-6 lá kép mọc vòng, mỗi lá chét mang 5 (6-7) lá chét. Lá có hình trái xoan có mũi nhọn, mép lá có răng cưa sâu.

Cụm hoa Sâm lai châu

Cụm hoa mọc từ giữa thân, hình cầu có bán kính 2,5-4 cm, mang 50-120 hoa. Hoa màu xanh-vàng nhạt, gồm 5 cánh, có đường kính khoảng 3-4 mm, có 5 bao phấn màu trắng.

Cụm hoa Sâm lai châu

Sâm lai châu ra hoa vào tháng 6-7, có quả trưởng thành vào tháng 10-11, quả chín vào tháng 5-6. Quả dạng dẹt, hình dạng không cân xứng.

Hoa Sâm lai châu gồm 5 cánh hoa màu xanh

Vùng phân bố của Sâm lai châu giới hạn trong một diện tích nhỏ của huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Chúng được tìm thấy trong rừng rậm nguyên sinh mưa mùa nhiệt đới chưa bị tác động hoặc tác động nhẹ. 

Hoa Sâm lai châu nhìn ngang

Sâm lai châu phân bố ở độ cao 1400 - 1900 m, thuộc phần trên của đai núi thấp và phần dưới của đai núi cao. Nơi đây có độ tàn che ít nhất 70%, bao gồm các loài cây phổ biến thuộc các họ: Orchidaceae, Rubiaceae, Euphorbiaceae, Moraceae, Fagaceae, Acanthaceae và Fabaceae.Các loại đá mẹ ở đây là sa thạch rắn biến chất sâu sắc pha trộn với đá phiến sét. Tình trạng bảo tồn theo tiêu chí của IUCN được đề nghị ở cấp Rất Nguy cấp (CR). Do đó đề nghị thực hiện các biện pháp bảo tồn tại chỗ in situ và bảo tồn chuyển chỗ ex situ.

Thân rễ Sâm lai châu

Phát hiện này rất có ý nghĩa đối với y học cổ truyền Việt Nam, tuy nhiên số lượng cá thể của chúng ngoài tự nhiên đang bị khai thác ồ ạt, có nguy cơ dẫn đến tuyệt chủng. Việc đẩy mạnh nghiên cứu nhân giống làm nguồn dược liệu đang rất bách và cần thiết.

Bài báo gốc xin mời xem tại đây: