12/11/2013

Nón Dẻ tùng sọc trắng hẹp Amentotaxus argotaenia chín đỏ

Thuật ngữ "quả" được dùng đối với những loài thực vật trong Ngành Hạt trần hay Ngành Thông là được sử dụng nhầm. Cơ quan sinh sản đực của chúng sẽ được gọi là nón đực (male cone) hay nón hạt phấn (pollen cone), còn cơ quan sinh sản cái được gọi là Nón cái (female cone) hay Nón hạt (seed cone). Như vậy sẽ không có khái niệm là hoa hay quả đối với các loài Thông mà được dùng thay thế là nón đực và nón cái.
Thật là một cơ may hiếm có, trong lần công tác vừa qua tôi đã được thực mục sở thị nón cái chín của loài này. Thú thực trong nhiều năm đi thực địa, tôi vẫn chưa có dịp chụp ảnh nón chín của chúng. Như quý vị cũng biết, Thông thường phân bố ở các đỉnh cao và vách đá. Việc tiếp cận đã khó khăn, việc gặp đúng cây có nón chín lại càng khó khăn hơn. Và cũng không ít người dù cống hiến cả đời cho công tác nghiên cứu thực vật nhưng cũng chưa từng được thấy nón cái loài này chín đỏ trong tự nhiên.

Loài Dẻ tùng sọc trắng hẹp Amentotaxus argotaenia (Hance) Pilg. thuộc họ  (Taxaceae) còn có tên gọi khác là Sam bông sọc trắng hẹp mọc phổ biến ở rừng thường xanh núi đất hoặc núi đá nguyên sinh vùng miền Bắc Việt Nam có độ cao từ 1000m đến 1500m so với mực nước biển. Thông thường chúng phân bố ở đường đỉnh giông núi của những núi đá vôi. Các tài liệu đã ghi nhận phân bố của chúng ở các tỉnh Lào Cai, Sơn La, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Hoà Bình và Thanh Hoá. Các thông tin khác ghi nhận có ở các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ, Lạng Sơn và Quảng Ninh chưa được chứng minh. Ngoài Việt Nam thì có một vài quần thể nhỏ phân bố ở Lào và Trung Quốc. 

Amentotaxus-argotaenia-1
Cành mang lá và nón cái chín

Chúng là loài cây gỗ lớn, có thể cao đến 40m, đường kính gốc lớn hơn 1m, mọc hỗn giao với các loài cây Hạt trần khác như Kim giao, Thông tre, Đỉnh tùng, Thông 5 lá...Sở dĩ chúng có tên Dẻ tùng sọc trắng hẹp là do đặc điểm nhận dạng hai sọc trắng ở mặt dưới lá hẹp hơn so với loài Dẻ tùng sọc trắng rộng Amentotaxus yunnanensis.

Nón đực non

Cũng giống như các loài Thông khác, Dẻ tùng sọc trắng hẹp là loài cây lưỡng tính, tức là nón đực và nón cái cùng trên một gốc. Nón mọc đơn độc, không tạo thành chùm nhưng chúng tập trung ở phần đầu của cành. Chúng đồng thời ra trong khoảng cùng một thời gian vào khoảng tháng 3-4 hàng năm . Nón đực và nón cái không có có bao hoa cũng như không có vỏ quả và thụ phấn nhờ gió

Nón cái non

Đối với nón cái trưởng thành thì phần đế của nón phát triển phủ gần hết hạt, nhìn xa ta rất dễ hiểu lầm chúng là quả. Khi chín phần đế nón chuyển sang màu đỏ mọng nhằm thu hút các loài chim ăn quả, giúp cho việc phát tán cây được rộng hơn. Chúng có hình dạng và màu sắc rất hấp dẫn, tôi đã nhìn thấy một vài con chim ăn nên cũng ăn thử. Khi bóc ra thì phần thịt màu đỏ nhớt dính và hơi ngái, vị hơi ngọt những theo ý kiến cá nhân thì hương vị chẳng có gì hấp dẫn.

Nón cái già màu xanh và nón cái chín màu đỏ.

Trong tự nhiên Dẻ tùng sọc trắng hẹp bị khai thác để lấy gỗ làm nhà, làm các vật dụng gia đình hoặc làm cảnh. Ngoài ra, các loài trong họ Thông đỏ này còn dùng để chiết suất chất có khả năng kháng tế bào ung thư và hạt chứa hàm lượng tinh dầu cao. Tuy nhiên nhân tố đe doạ chủ yếu đến chúng lại không phải do việc khai thác lấy gỗ mà chính là sự phá rừng, khai phá nương rẫy đã làm mất môi trường sống của chúng.  

Nón cái già chín mọng: phần màu đỏ chính là đế nón, cái mà ta vẫn nhầm là quả, phần nhô lên ở đầu chính là hạt.

Trong Danh lục đỏ quốc tế IUCN chúng được liệt vào mức độ Gần Bị đe doạ, còn Sách Đỏ Việt Nam xếp ở mức độ Hiếm. Chúng ta đã thành lập các khu bảo vệ nhằm bảo vệ các khu rừng nguyên sinh trong đó có loài Dẻ tùng sọc trắng hẹp như Vườn Quốc Gia Tam Đảo, Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Hang Kia - Pà Cò, Khu BTTN Pù Luông. Thêm vào đó cần phải khuyến khích triển khai bảo tồn chuyển chỗ ex-situ loài này.

Xem thêm:



0 nhận xét:

Post a Comment

Cảm ơn bạn đã để lại ý kiến, giúp chúng tôi cung cấp thông tin đầy đủ hơn nữa!