10/11/2013

Phát hiện loài Luồng Dendrocalamus mới ở Bắc

Mới đây tạp chí Blumea (số 57, 2013: 253 – 262) vừa công bố ba loài Luồng (Dendrocalamus) thuộc họ phụ Tre nứa Bambosoideae mới cho khoa học phát hiện ở miền Bắc Việt Nam. Các loài này là Luồng cầu hai hay Mai cây Dendrocalamus cauhaiensis, Luồng nhiều hoa hay Pụa mốn D. multiflosculusLuồng tây bắc hay Mạy púa D. taybacensis. Chúng được mô tả bởi các tác giả Nguyễn Văn Thọ,  Xia Nian-he, Nguyễn Hoàng Nghĩa (Viện Khoa học Lâm Nghiệp) và Lê Viết Lam.

Hai trong số ba loài này được các tác giả phát hiện từ vườn tư nhân ở tỉnh Sơn La và Điện Biên. Chúng được trồng để lấy vật liệu làm nhà, đan nát các vật dụng gia đình và thu hoạch măng. Đây là nguồn tài nguyên thực vật có giá trị kinh tế đối với người địa phương.
Loài Luồng cầu hai Dendrocalamus cauhaiensis được đặt tên theo địa danh Cầu Hai - Phú Thọ. Chúng mọc rất phổ biến trong rừng nguyên sinh hoặc thứ sinh tự nhiên, ven các con suối hoặc chân các quả đồi ở độ cao tầm 50-100 m a.s.l. Ngoài ra chúng cũng được người dân địa phương ở Cẩm Khê - Phú Thọ và Văn Chấn - Yên Bái trồng rất nhiều trong vườn nhà nhằm thu hoạch nguyên vật liệu phục vụ gia đình.

Bản ảnh mô tả hình thái loài Dendrocalamus cauhaiensis: a-hình dạng thân; b- hình dạng măng; c,d-hình dạng mo; e-j: hình thái hoa (Hình theo V.T. Nguyen et al. 2013)

Luồng cầu hai mọc thành bụi lớn, thân cao 18 – 20m và đường kính thân 10 –17cm. Hoa của loài này được quan sát vào tháng 12, còn quả thì chưa có thông tin gì. Chúng có hình thái khá giống với loài D. yunnanicus.

Loài Luồng nhiều hoa Dendrocalamus multiflosculus được tìm thấy trồng trong vườn tư nhân ở Mai Sơn - Sơn La nơi có độ cao tầm 800m a.s.l., và không có thông tin gì về nơi sống cũng như phân bố trong tự nhiên.Chúng cũng được người dân trồng nhằm mục đích sử dụng trong gia đình như lấy măng làm thực phẩm, tre để đan nát, làm nhà...

Bản ảnh mô hình thái loài Dendrocalamus multiflosculus: a-hình dạng thân ngoài; b-hình dạng mo; c-hình dạng hoa; d-cây mang hoa (Hình theo V.T. Nguyen et al. 2013)

Trong điều kiện trồng Luồng nhiều hoa thường mọc thành bụi lớn, thân cao 20 – 24m và đường kính thân 12 –17cm. Loài này rất dễ nhầm lẫn với loài D. calosta­chyus do có hình dạng thân giống nhau.

Loài cuối cùng là Luồng tây bắc Dendrocalamus taybacensis, đây là loài đặt tên theo địa danh vùng phân bố. Tuy nhiên nó chỉ mới được ghi nhận trong các vườn trồng tư nhân, chưa có ghi nhận trong tự nhiên. Chúng có giá trị sử dụng cũng giống với các loài kể trên. Phải nói rằng hầu hết các loài tre luồng đều có thể khai thác và sử dụng cho mục đích làm thực phẩm, đan nát, làm nhà, vườn rào, bè... Nhưng cũng tuỳ theo kích thước, độ mềm dẻo của thân, hay sức hấp dẫn của măng mà được khai thác và sử dụng vào mục đích hợp lý.

Bản ảnh mô tả hình thái loài Dendrocalamus taybacensis: a-hình dạng thân trong vườn tre; b-d: hình dạng lá, măng, mo và hoa (Hình theo V.T. Nguyen et al. 2013)

Luồng tây bắc được trồng trong vườn tư nhân ở Sơn La và Điện Biên ở độ cao tầm 600m a.s.l. Hiện chưa có thông tin gì về nơi sống cũng như phân bố trong tự nhiên. Chúng được trồng thành bụi lớn, thân cao 20 – 22m và đường kính thân 15 –18cm. Nhìn bề ngoài, Luồng tây bắc thường bị nhầm là D. sinicus do có nhiều đặc điểm hình thái tương đồng.

Như vậy hiện nay ở Việt Nam có tổng cộng  , và còn nhiều loài nữa vẫn chưa được mô tả.


Reference: V. T. Nguyen, N.H. Xia, H.N. Nguyen and V.L. Le. 2013. Three large-stature bamboo species of Dendrocalamus (Poaceae: Bambusoideae) from northern Vietnam. Blumea 57: 253 – 262

Xem thêm: