23/11/2013

Tìm thấy loài hoa Trọng đũa lạ ở Bà Nà Ardisia banaensis

Hoa Trọng đũa bà nà gồm năm cánh xếp lợp màu hồng thẫm sặc sỡ trong tự nhiên
Khi vừa bước ra khỏi cáp treo, tôi liền tìm đường đi xuống khu rừng phía dưới để tìm lại loài hoa lạ đã gặp năm nào. "Đồng chí" bảo vệ nhất quyết không cho xuống vì khu vực đó thuộc quyền quản lý của Khu Bảo tồn Thiên Nhiên Bà Nà, và khách du lịch chỉ được phép tham quan ở phía trên. Hơn nữa, Bà Nà đang trong quá trình xây dựng, xe trở nguyên vật liệu chạy liên tục, có thể gây ra nguy hiểm.
Sau một hồi năn nỉ ỉ ôi, tôi cũng thuyết phục được anh bảo vệ. Gửi lại một số đồ đạc cồng kềnh nhưng không quên mang theo ba lô và máy ảnh, tôi dạo bước theo đường mòn đi xuống như một người khách du lịch thực sự. Cũng không khó khăn lắm để tìm lại loài hoa lạ đó, tôi vẫn nhớ mang máng nên chỉ độ 30 phút là đã tìm thấy "người" xưa rồi. "Em" chào đón tôi bằng những chùm hoa mới nở, màu hồng thẫm sặc sỡ không thể che dấu được bởi những chiếc lá xanh. Súng ống đã chuẩn bị sẵn sàng, công việc ập đến như đã lập trình sẵn. Loay hoay một hồi tôi cũng tạm yên tâm về những bức ảnh. Mặc dù rất luyến tiếc nhưng biết rằng mình không thể chụp đẹp hơn được nữa. Điều quan trọng là phải lấy một vài nhánh nhỏ đang nở hoa để làm mẫu đối chứng, rồi nhanh chóng trở về vì thú thực ở trong rừng một mình cũng chẳng có gì thú vị lắm! 

Loài Ardisia banaensis  C. M. Hu & L. K. Phan sp. nov., tạm gọi là Trọng đũa bà nà (Họ Primulaceae) vừa được các nhà khoa học mô tả là loài mới cho khoa học được đăng trên tạp chí  (NJB). Khu vực Bà Nà - Núi Chúa, Đà Năng là nơi duy nhất tìm thấy chúng.
Cụm hoa ngù-chuỳ của Ardisia banaensis

Ardisia banaensis có dạng cây bụi, cao từ 2 đến 4 m. Lá tập trung đầu cành, xanh bóng, hình trứng ngược. Lá có chiều dài 9 - 16 cm, rộng 3 - 6 cm. Cụm hoa ngù-chuỳ, cuống cụm hoa dài  4.0 – 6.5 cm, cuống nhánh dài 1.5 – 2.5, mỗi nhánh mang 3 - 4 hoa. Cuống hoa dài 8 – 16 mm, đài dài 5 mm. 

Mỗi nhánh thường mang 3-4 hoa

Hoa màu hồng thẫm, đường kính khoảng gần 2 cm, cánh hoa hình trứng-elip rộng, xếp lợp lên nhau, hơi vặn, nụ hoa hình trụ tròn. Hoa nở vào tháng 5, với những nụ hoa và bông hoa sặc sỡ đó cũng không khó phát hiện trong rừng.

Cụm hoa rủ xuống phía dưới, nụ hình trụ tròn

Khu phân bố của Ardisia banaensis là rừng rậm nguyên sinh thường xanh bị tác động mạnh và rừng thứ sinh thường xanh mưa mùa nhiệt đới ở đất thấp. Trên các sườn rất dốc với đá mẹ là đá granit, đô cao từ 900 đến 1500 m so với mực nước biển.

Cánh hoa hơi vặn

Ardisia banaensis có hình thái rất giống với loài A. polycephala Wall. ex A. DC do có cùng kiểu cụm hoa bên và các cánh hoa xếp lợp lên nhau. Tuy nhiên chúng dễ dàng phân biệt bởi cụm hoa ngù-chuỳ và cánh hoa hình thuôn-elip, cánh hoa xếp lợp và hơi vặn. Như vậy cho đến nay đã ghi nhận được 99 các loài thuộc chi Ardisia ở Việt Nam trong tổng số 104 loài ở Đông Dương. 

Sinh cảnh sống của Ardisia banaensis

Trọng đũa bà nà lần đầu tiên phát hiện vào năm 2011, và lần thứ hai vào năm 2012. Hiện nay tạp chí NJB mới chỉ đăng bản xem trước, bản chính thức có lẽ sẽ được công bố vào cuối năm hoặc sang năm. Đây là một trong hai loài Ardisia vừa được phát hiện mới cho khoa học, loài còn lại phát hiện từ Quảng Bình. Tuy hoa không đẹp bằng Trọng đũa bà nà nhưng hương thơm hơn rất nhiều. Xin đượcgiới thiệu trong bài tiếp theo. 

Xem thêm: