31/10/2013

Mô tả loài Nghệ lùn Curcuma pygmaea mới ở Đắc Lắc

Rừng Khộp là rừng bao gồm những cây họ Dầu Dipterocarpaceae là kiểu rừng phổ biến ở Tây Nguyên. Dưới tán rừng thường khô và nóng, nơi đây cũng kém về mức độ đa dạng thực vật hơn so với kiểu rừng kín thường xanh cây lá rộng. Tuy nhiên, mỗi kiểu rừng đều có những nét kỳ thú đặc trưng của nó. Có rất nhiều loài mới ở kiểu rừng này còn chưa được khám phá. Loài Nghệ lùn Curcuma pygmaea là một ví dụ.
Trong đợt khảo sát thực địa tại huyện Ea H'Leo tỉnh Đắc Lắc vào năm 2010, các nhà thực vật thuộc Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh, Vườn Thực vật Singapore và Bảo tàng quốc gia Praha Séc đã thu được mẫu vật lạ thuộc chi Nghệ Curcuma của họ Gừng Zingiberaceae. Mẫu vật này sau đó được đem trồng cho đến khi ra hoa. Lúc này đã đủ mẫu vật gồm đủ hoa, lá và thân. Sau khi so sánh hình thái với các loài đã biết, các nhà khoa học đã nhận định nó là một loài chưa được mô tả. 

Nghệ lùn Curcuma pygmaea có dạng cỏ thân rễ, chiều chiều cao thân tầm 20 cm, chúng là loài nhỏ và thấp hơn so với các loài Nghệ đã biết. Số lượng lá trên thân từ 2 đến 5, phiến lá có chiều dài biến đổi từ 5 đến 15 cm. Cụm hoa xuất phát từ giữa thân, mang 6-13 lá bắc, và mang thông thường 6 hoa. Hoa có màu tổng thể là màu phớt tím, chúng ra hoa vào tháng 7 hàng năm. Đây là loài đặc hữu của Đắc Lắc, hiện tại chưa có ghi nhận thêm phân bố ở khu vực khác. 
Loài Nghệ lùn Curcuma pygmaea: a - Hình thái cây trong điều kiện trồng, b - hình dạng hoa nhìn thẳng, c - hình dạng hoa nhìn ngang, d - cấu tạo các bộ phận hoa.

Về mặt hình thái thì loài Nghệ lùn Curcuma pygmaea này rất dễ nhầm lẫn với với hai loài nghệ khác là C. parvifloraC. thorelii do chúng đều có cụm hoa mọc từ giữa thâng. Nhưng chúng thực sự khác biệt về kích thước thân, màu sắc của lá bắc hoa.  

Loài nghệ Curcuma parviflora

Nghệ Curcuma parviflora có những lá bắc hoa màu xanh và trắng, có phân bố ở Thái Lan và được Phạm Hoàng Hộ ghi nhận ở Việt Nam, tuy nhiên theo nhóm tác giả của bài kể trên thì chưa có mẫu vật nào được thu ở Việt Nam.

Nghệ lùn Curcuma pygmaea chỉ cao 20 cm,  hoa mang 6-13 lá bắc hoa màu xanh trong khi đó C. thorelii cao đến 50 cm, mang từ 15-40 lá bắc hoa, hơn nữa chúng lại có màu sắc màu trắng ở phía đầu cụm hoa.

 Loài nghệ Curcuma thorelii

Curcuma thorelii được mô tả tại Lào và còn có phân bố ở Việt Nam, Cam Pu Chia và Thái Lan. Như vậy đến nay đã có hai loài Nghệ mới được mô tả, loài Nghệ lùn này và  đều được phát hiện ở Miền Nam, và đều là loài đặc hữu của Việt Nam.

Xem thêm về công bố này trên tạp chí Nordic Journal of Botany: 


Reference: Jana Leong-Škorničková, Otakar Šída,Trần Hữu Đăng. Curcuma pygmaea sp. nov. (Zingiberaceae) from Vietnam and notes on two related species C. parviflora and C. thorelii. Nordic Journal of Botany. 2013. 

Xem thêm: